“Инглиз шунинг учун мутакаббир бўладики, ўзини дунёда энг обод ва маъмур давлатнинг граждани деб ҳисоблайди ва шунинг учун, инглиз сифатида ҳамиша нима қилиш кераклигини билади ва нимаики қилмасин, инглиз сифатида, сўзсиз яхши бўлади деб билади”. Лев Толстой
Тўрт йил давомида чемпионликни қўлга кирита олмаган “Реал” ниҳоят лигани биринчи ўринда якунлайди. Унинг чемпионатни энг юқори поғонада якунлагани фақатгина сўнги турдан кейингина маълум бўлади. Мавсумнинг оҳирги ўйинида жуда қийинчилик билан “Малйорка”ни мағлуб этган Капелло жамоаси, узоқ кутилган тожни “қироллик клуби”га қайтаради. Мадридликлар учун қандай ажойиб манзара, шундай эмасми? — Йўқ! Бундай эмас экан. Эмишки, Капелло жамоаси зуда зерикарли ўйин намойиш қилар, бу эса якуний натижага қарамай муҳлисларнинг эстетик эҳтиёжларини қондириш учун етарли эмас. Мураббий олдига аниқ вазифалар қўйилди. У қўйилган вазифани бажаришни уддасидан чиқди... ва уни ишдан ҳайдашди! Мавсум якунланиши биланоқ. Ғалати.
Мен ҳалигача унга нима учун истеъфо берилганини тушунмайман. Бир мавсумнинг ўзида клубни мамлакат чемпиони қила олган Капелло, клуб билан ишлашни давом эттирганида евротурнирларда ҳам кўплаб ютуқларга эришиши мумкин эди деб ҳисоблайман. Раҳбарларга эса томоша керак бўлиб қолди... Томошабоп ўйин. Аслида ўшанда ҳам “Реал”нинг ўйинлари менга у қадар зерикарли бўлиб туюлмасди.
Орадан беш йил ўтмай Фабио Капелло яна бир иш жойини тарк этди. Бу сафар кетиш ҳақидаги қарорни ўзи қабул қилган бўлса-да, юқоридаги ҳолат каби, у раҳбарият ва ўзи ўртасидаги тушунмовчилик, истаклар ва комплекслар номутаносиблиги қурбонига айланди. Терма жамоа билан ҳеч нарса ютишга улгурмаган бўлса-да, у мағрур ҳолда кетди. Ғурури сабаб кетди. Мен сизга айтсам, тўппа-тўғри иш қилди ҳам.
Йирик мусобақага 4 ойдан камроқ вақт қолганида терма жамоанинг мураббийсиз қолиши, бу — Англия Футбол Ассоцацияси деб номланган ташкилотнинг муаммоси. Унинг айби.
Англия... Энг қиммат лига, энг мукаммал футбол инфраструктураси, футболга бўлган муҳаббатнинг, шароитнинг энг юқори даражаси. Футбол ватани. Ҳаммаси идеалдек туюлади. Бироқ Англия терма жамоаси деган тушунча борки, у ҳақида гапира бошласангиз ҳеч қандай идеаллик ҳақида ўйламай қўясиз.
Англия терма жамоаси — инглиз футболининг бош оғриғи. Англия футболининг энг асосий муаммоси — Англия терма жамоаси.
Ҳар доим ҳам юқори савияли футболчиларга эга бўлган Англия, халқаро майдонда ҳеч қачон жиддий куч сифатида қабул қилинмаган. Рус журналистларидан бири таъкидлаганидек, сўнгги йигирма йил давомида Англия ҳаммага фақатгина бир нарсани исботлай олди: Англияга қарши ўйинда пеналтилар сериясигача борадиган бўлсангиз, қўрқмасангиз ҳам бўлади.
Англияга ғалаба қозонишни биладиган мутахассис керак эди. Футбол билан боғлиқ ҳамма нарсанинг энг аълоларига эга бўлган мамлакат, буларнинг ҳаммасидан максимал фойда чиқара оладиган, термага ғалабалар олиб келадиган мураббийга муҳтож эди. Ўз мураббийлик мактаби вакиллари билан ўтказилган экспериментлар кўп ҳам натижа беравермади. Расман бош мураббий қилиб тайинланган бўлсада, лекин амалда деярли ҳеч қандай масалани ҳал қилмаган Свен-Йоран Эрикссон ҳам кетма-кет мувоффақиятсиликка учради. Англия Футбол Ассоцацияси ниҳоят Фабио Капелло тимсолида мана шу термани ғалабали одимларга олиб чиқадиган мураббийни кўрди. Етти бора “cкудетто”ни ютган ва икки марта Испания чемпиони бўлган мураббий, Англияни ҳам ғалабали кунлар томон олиб борган бўларди. Фақат унга ҳалал бериш керак эмасди.
Тўғри, катта турнирларда ўзини кўрсатиб ўрганмаган терма жамоа Жанубий Африкада бўлиб ўтган Жаҳон Чемпионати давомида жуда ёмон натижа қайд этиб қайтди. Лекин Фабио Евро-2012гача термани қайта тикламоқчи, оёққа қўймоқчи эди. Буни амалга оширишни бошлаб юборганди ҳам. Фақат жамоа билан боғлиқ ҳар қандай мумаммони ҳал қилишни унинг ўзига қўйиб бермоқ лозим эди.
Англия Футбол Ассоцацияси (АФА) ўзининг терма билан боғлиқ энг асосий вазифасини бажариб бўлган. Яъни унга бош мураббий топиб берган. Бундан буёғига жамоанинг ички ишларини бажариш учун айнан у масъул бўлиши керак эди. Мураббий натижа учун жавобгарми, демак унга олиб борадиган ҳар қандай жараён ва воситаларга ҳам унинг ўзи жавоб беради. Бу йўлда қабул қилиниши керак бўлган қарорлар ҳам унга тегишли бўлиши шарт. Жумладан сардорлик масласи ҳам. Ҳар қандай жамоада ҳам, ҳамма вақтлар сардор тайинлаш масаласини мураббий ҳал қилган. АФА эса бирдан буни ўзи ҳал қилши керак деб ҳисоблаб қолди. Аслида ирқчиликда айбланаётган Терри ишини АФА судга оширган, лекин ишни ютқазган эди. Шундан кейин ташкилот раҳбариятининг ўзи футболчини, ўзлари билганича жазолашга қарор қилишди. Қизиғи, ташкилот бундай вазиятлар учун олдиндан аниқ жазо турларини белгилаб қўймаган. Йўл-йўлакай исталган жаъзо турини қўллаб кетаверишади. Натижада ҳудди Терри каби ирқчиликда айбланган Суарес 8та ўйинга майдондан четладилади, Жон эса сардорлик боғичидан махрум қилинади, бироқ терма сафида қолдирилади.
Ишонинг, агар Терри терма сафидан четлатилганида Капелло ҳеч нарса қила олмасди ва бунга кўнишга мажбур бўларди. Лекин футболчи жамоада қолдирилдими, демак у билан боғлиқ ҳар қандай қарор мураббийнинг иши.
Англия Футбол Ассоцацияси бутун бошли терма жамоа манфаатини ҳимоя қилиши лозим бўлган ташкилот. Шу жумлада унинг мураббийини ҳам. Лекин “инглиз сифатида ҳамиша нима қилиш кераклигини биладиган ва нимаики қилмасин, инглиз сифатида, сўзсиз яхши бўлади деб ҳисоблайдиган” АФА вакиллари бу вазиятда ҳаммасини улар ҳал қилмоқлари шарт деб ҳисобладилар.
Капеллонинг Террини сардор қилиб қолдириш истагини ирқчиликни қўллаб-қувватлаш сифатида баҳолаш жуда кулгули. У бу йўл билан жамоа ишларига ташқаридан аралашишларини хоҳламаслигини кўрсатиб қўймоқчи бўлди.
Фабионинг истеъфосига фақатгина мана шу ҳолат сабаб бўлди деб ҳам ўйламайман. Аминманки, бу вазият шунчаки сабр косасининг тўлишига олиб келган сўнгги томчи эди. Шу томчи тўлиб қолган косанинг тошишига олиб келди.
Ҳар доим ўз фалсафасига, ўз қарашларига ва мақсадга етиб бориш учун ўз йўлига эга бўлиб келган буюк мураббийлардан бирининг жамоадан кетиши айримлар томонидан бироз бошқача талқин этилди. Мисол учун Россиянинг машхур шарҳловчиларидан бири Георгий Черданцев бу вазиятни Фабио Капелло учун иккинчи йирик мусобақада юзага келиши мумкин бўлган шармандаликдан қутилиб қолиш учун баҳона дея муносабат билдирди. Мавжуд бўлишга ҳақли бўлган фикр бўлса-да, бунга қўшила олмайман. Чунки Капеллонинг нияти шу бўлганида буни илгарироқ амалга ошириши ҳам мукин эди. Бунинг учун АФА етарли сабаблар яратиб берган.
Ҳозир бутун Англия матбуоти, уларга қўшилиб европанинг бошқа мамлакатлари ҳам Англия терма жамоасининг янги мураббийи ким бўлиш ҳақида бош қотирмоқда. Руни ҳамда Рио Фердинанд бошчилигидаги кўплаб футболчилар, шунингдек, жуда кўп сонли журналистлар бу лавозимни фақат ва фақат инглиз мутахассиси эгаллаши керак деб ҳисоблаяпти. Улар орасидан эса “Тоттенҳэм” мураббийи Ҳарри Реднаппдан-да муносиброқ номзодни кўрмаётганликларини таъкидлашяпти.
Нима бўлган тақдирда ҳам, инглизлар ва жумладан Футбол Асоцацияси раҳбарлари “ўзини дунёда энг обод ва маъмур давлатнинг граждани деб ҳисоблайди ва шунинг учун, инглиз сифатида ҳамиша нима қилиш кераклигини билади ва нимаики қилмасин, инглиз сифатида, сўзсиз яхши бўлади деб билади”. Мана шунақа.
Ҳасанали ота
Фурқат Қурбонов
Холис таҳлилчи блоги
Жалолиддин Қобилжонов
Яҳёхўжа Улуғхўжаев
Сафарали Сиддиқов
«InterFutbol» газетаси
Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги
Маъмуржон Ибрагимов
.jpg)
