Футбол қоидалари йиллар давомида анча тўлиқ ва деталлаштирилган. Бироқ ҳар йили айрим бандларини яна ҳам такомиллаштириш талаб этилади. Масалан, 2025 йил март ойида Чемпионлар лигаси учрашувларидан бирида Хулиан Альварес пенальтидан гол киритди, аммо тўпга икки марта тегингани учун гол бекор қилинди. Шунингдек, шу йил ёзда ушбу қоида ўзгартирилди: эндиликда шундай вазиятда ҳужумчига тўпни қайта зарба беришга рухсат берилади. Бу биргина мисол, аслида тўп қўлга тегиши ва офсайд каби қоидалар ҳам мунтазам равишда янгиланиб келмоқда.
Қандай ўзгаришлар кутилмоқда?
Январь-февраль ойларида IFAB йиғилишларида кўп нарса ҳал қилинади. Бу органга тўрт Британия футбол ассоциацияси (Англия, Шотландия, Уэльс, Шимолий Ирландия) ва FIFA (тўрт овоз) киради. Қарор қабул қилиш учун уч тўртлик овоз керак.
Сўнгги вақтда кўп эшитилган мавзулардан бири — «Венгер офсайди». У ҳақида сўзлар 6 йилдан бери бор, аммо уни юқори даражада тўлиқ жорий қилиш ҳали эрта. 28 февраль куни Кардиффда бўлиб ўтадиган йиғилишда Канаданинг чемпионатида апрелдан синаб кўриш имконияти муҳокама қилинади. Агар натижалар муваффақиятли бўлса, Европа футболига «Венгер офсайди» 2027|2028 мавсумида ёки ундан кейин киритилиши мумкин. Эслатиб ўтиш керак, Канада чемпионатида VAR ишламайди ва технологияни интеграция қилиш учун қўшимча вақт керак бўлади.
Қисқа вақтда амалга ошириладиган қоидалар
Бугунги кунда энг долзарб масала — сунъий вақтни камайтириш. Мураббийлар «тайм-аут»лардан фойдаланиб, ўйин суръатини секинлатиб юборишга ўрганишди. Янги қоидалар билан бу ҳолатларга чек қўйилиши мумкин:
1. Аут ва дарвозадан тўп чиқаришда вақт лимити – ҳозирда дарвозабонларда 8 сония лимити мавжуд. Яқин мавсумдан бошлаб ушбу қоида ўйиннинг бошқа фазаларига ҳам қўлланиши мумкин. «Бёрнли» дарвозабони Мартин Дубравка бу қоидани биринчи марта бузган ва рақибга бурчак зарбаси берилганди. IFAB техник директори Дэвид Эллерей бунга қуйидагича фикр билдирди: «Қаттиқ чеклов ўйинчиларнинг ҳаракатини ўзгартириши мумкин. Биз ўйин суръатини тезлаштиришни хоҳлаймиз, чунки қўшимча вақт асосий муаммони — темпнинг бузилишини бартараф этмайди».
2. Ўйинчи алмашинганда вақт лимити – футболчи майдондан чиқиш учун 10 сонияда кетиши шарт. Агар кечикса, янги ўйинчи майдонга кирита олмайди ва жамоа бир муддат камчиликда бўлади.
3. Жароҳатланган футболчилар – даволаниш учун ёрдам олган футболчилар дарҳол ўйинга қайтмайди. АПЛда бундай вазиятда футболчи 30 сониядан кам бўлмаган вақт майдондан чиқарилади, МЛСда эса 2 дақиқа қўлланилади. ЖЧ-2026 учун аниқ муддат ҳали маълум эмас.
VAR ҳокимияти ва унинг чегаралари
VAR салоҳияти ҳам кенгайиши ёки қисқариши мумкин. ЖЧ-2026да VAR барча бурчак зарбаларини текширади, аммо бу ўйин темпини секинлатиш хавфини келтириши мумкин. ФИФА фикрига кўра, тўп ичида чип бор технология бурчак зарбаларини тезкор текшириш имконини беради. Шу билан бирга, миллий чемпионатлар ушбу қоидани қўллашга қарши.
Кўпроқ келишув VARнинг иккинчи огоҳлантирувдан кейинги чиқаришларни текширишига қаратилган. Бу фақат ҳакам кўрсатган иккинчи сариқ карточкага нисбатан амал қилади. Агар уни кўрсатмаган бўлса, VAR аралашмайди. Масалан, «Ювентус» ҳимоячиси Пьер Калулунинг «Интер»га қарши ўйинда адолатсизларча четлатилиши бу қоида муҳимлигини кўрсатди.
УЕФА ҳакамлар департаменти раҳбари Роберто Розеттининг фикри қуйидагича: «Сезиларсиз VAR аралашувларини талаб қилиш маъносиз. Футболни биз шундай севамиз. Ўйинни қайта тиклаш кечиктирилиши мумкин эмас. Кичик ўзгаришлар, ўйин тезлигини сақлашга ёрдам берса, бизга маъқул».
У шунингдек VAR салоҳиятини кенгайтириш ва «Венгер офсайди»ни қўллашга қарши чиқди, шунингдек Англия чемпионатларида дарвозабонларни блоклаш ҳолатларига алоҳида эътибор қаратишни тавсия қилди.
Шу тарзда ЖЧ-2026 учун футбол қоидалари вақт ва VAR бўйича янги стандартларга мувофиқлаштирилмоқда. Бу ўзгаришлар ўйин суръати ва футболнинг динамикасини сақлашга қаратилган.
ЖЧ-2026да 5 СОНИЯЛИК ҚОИДА…
ЖЧ-2026да аутдан тўпни киритиш ва дарвозадан зарба бериш вақтида сонияларни қайта ҳисоблаш қоидаси қўлланиши мумкин. ESPN хабарига кўра, Халқаро футбол ассоциациялари кенгаши (IFAB) дарвозабонлар учун 8 сониялик қоида муваффақиятли синовдан ўтганидан сўнг, вақт чўзишга қарши курашнинг янги усулларини кўриб чиқишга қарор қилди. Ушбу қоидага кўра, агар дарвозабон тўпни қўлида 8 сониядан кўп ушлаб турса, ҳакам бурчак зарбаси белгилайди. Эндиликда ҳакамларга, агар футболчилар аутдан тўпни ўйинга киритишда ёки дарвозадан зарба беришда вақтни атайлаб чўзаётган деб ҳисоблашса, беш сониялик қайта ҳисоблашни бошлаш ҳуқуқи берилиши кутилмоқда. Аут вақтида 5 сониядан кўп кечикиш тўпни ўйинга киритиш ҳуқуқининг бекор қилинишига, дарвозадан зарба беришда эса бурчак зарбаси белгиланишига олиб келади. Шанба куни, 28 февраль санасида ўтадиган йиллик умумий йиғилишда IFAB ушбу ва бошқа қоидаларни тасдиқлаши мумкин. Расман қабул қилинган ўзгаришлар 1 июлдан кучга кириши керак, бироқ улар 11 июнь куни бошланадиган ЖЧ-2026даёқ қўлланилиши мумкин.
Р.ИБРОҲИМОВ тайёрлади
Матнда хатолик топсангиз, ўша хатони белгилаб, бизга жўнатинг (Ctrl + Enter).
Ҳасанали ота
Фурқат Қурбонов
Холис таҳлилчи блоги
Жалолиддин Қобилжонов
Яҳёхўжа Улуғхўжаев
Сафарали Сиддиқов
«InterFutbol» газетаси
Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги
Маъмуржон Ибрагимов
Қаҳрамон Асланов
Шуҳрат Шокиржонов
Шерзод Ражабов
