O‘zbekiston futbol federasiyasining marketing haqida chiqargan xabarini alohida e’tibor bilan o‘qib chiqdim. Nima uchun alohida e’tibor? Chunki, O‘FF va PFLda aynan shu narsa azaldan katta muammo edi.
Xabarda esa masalaga oydinlik kiritilishiga umid qilgan bo‘lsam kerak. Umid oqlanmadi. Ammo o‘qiganlarim orasida yoqqani ham bor, albatta. Ertaklarda ham podshoning oldiga yaxshi va yomon yangilik olib kelishganida, avval yaxshisini yetkazish buyurilgan ekan.
Biz ham yaxshisidan boshlasak. Bu xabarni o‘qish orqali o‘zim uchun yangi ibora kashf etdim - merchendayzing. Futbol tashkilotining rasmiy saytida chiqqan xabar tufayli iqtisodiyot borasidagi bilimimni ham sinab ko‘rdim. Tan olaman, buning uchun internetni ancha titkilashga to‘g‘ri keldi.
Chunki, iqtisodchi emasman. Shuning barobarida federasiyadagilarning iqtisod bo‘yicha bilimiga ham qoyil qoldim. Hech kim bilmagan narsalarni bilishar ekan-ey...
MERCHENDAYZING - NIMA U?
Agar olamga mashhur ensiklopediya - vikipediya aldamayotgan bo‘lsa, merchendayzing deganlari marketing jarayonining bir qismi sanaladi. U orqali do‘kondagi mahsulotni sotish uslubi aniqlab olinarkan.
Ya’ni, mahsulot turi, qay tariqa qadoqlanishi, peshtaxtaga xaridor e’tiborini tortadigan qilib qo‘yilishi va reklamadan tortib, narx yozilgan qog‘ozcha qanday turishigacha belgilab berarkan. Ammo merchendayzing bevosita savdo masalasiga aralashmasligi ham alohida yozib qo‘yilibdi. Molingizga qancha chegirma qo‘yasiz, ulgurji berib yuborasizmi yoki chakana sotasizmi - bu yog‘i bilan ishi yo‘q.
Endi O‘FF rasmiy saytidagi xabarda merchendayzing haqida nima deyilganiga e’tibor qaratsak: «Futbol klublari merchendayzing mahsulotlarini (klub atributikalaridan foydalanilgan suvenir mahsulotlar) ishlab chiqarish huquqiga egalar. Ishlab chiqarishdan oldin mahsulotlar eskizlari va dizayni PFL marketing bo‘limiga taqdim etilishi va tasdiqlanishi zarur.
Futbol klublari o‘z stadionlarida merchendayzing mahsulotlarini sotuvchi kamida bitta savdo shoxobchasini tashkil qilishga majburlar.
Futbol klublari o‘z uy stadionlaridagi uchrashuvlar chiptalarining sotuvidan tushgan mablag‘ning 2 foizini har yili PFL hisobiga o‘tkazib borishlari shart».
Ko‘rib turganingizdek, men vikipediyada o‘qib olganim merchendayzing bilan O‘FFning tushunchasi bir-biriga unchalik ham mos kelmas ekan.
Ayniqsa, chiptalardan tushgan pulning 2 foizi PFL hisobiga o‘tkazib berilishining merchendayzingga qanday aloqasi borligiga tushunmadim. Ammo mayli, bunaqa iboralarni iqtisod fani olimlari va PFLga qo‘yib beraylik-da, masalaning asl mohiyatiga o‘taylik.
O‘zbek futbolida marketing masalasi qay darajada? Uning istiqboli qanday? Umuman, marketingni rivojlantirish uchun nimalar qilish mumkin? Xorij futboli timsolida bu borada o‘z nuqtai nazarimizni bildirishga urinib ko‘ramiz.
PFL VA HOMIYLAR
Marketing haqida gap borar ekan, eng avvalo, Professional futbol ligasining o‘zida holat qanday ekaniga e’tibor qaratsak. Bu tashkilotga pul keladigan boshqa biror manba bormi yoki faqat klublardan yig‘ib olinadigan mablag‘ evaziga kun ko‘radimi? Umuman, professional musobaqalarni o‘tkazadigan tashkilot qanday bo‘lishi lozim?
PFL tashkil etilganidan buyon qancha vaqt o‘tgan bo‘lsa, biz uni faqat klublardan yig‘ilgan badal pulini sarflaydigan tashkilot sifatida bilamiz. Buni yashirish shart emas.
Hamma umid yangi rahbariyatga bog‘langan edi, ammo afsuski, hozircha bu masalada ham biror o‘zgarish ro‘y berganini ko‘rmadik. Yo‘q, uzr, o‘zgarish bor ekan - o‘sha badal puli miqdori sezilarli ravishda oshirildi. Shuni kutganmidik?
Taassufki, PFLning qay tariqa pul ishlashi mumkinligini hozircha tasavvur qilib ko‘rish ham qiyin. Ya’niki, oxirgi vaqtlarda ko‘p gapirilayotgan marketing va balki, merchendayzing ham juda oqsayotir.
Aytaylik, PFLning hatto o‘z homiysi ham yo‘q. Ya’ni, biror kompaniyani reklama qilib, shu orqali pul ishlashni bilmaydi. Keling, shu o‘rinda boshqa o‘lkalarda vaziyat qanday ekaniga e’tibor qaratsak.
Uzoqqa bormaymiz-da, Rossiya Premyer-ligasidan misol keltirib qo‘ya qolamiz. Buning uchun tashkilotning rasmiy saytiga kiramiz va «homiylar» deb atalmish havolaga murojaat qilamiz. Kompyuteringiz sichqonchasini bir «niqtash»ning o‘ziyoq sizga bir olam homiylar ro‘yxatini chiqarib beradi.
Bu yerda dunyoga mashhur Nike brendi deysizmi yoki «Rosgos-strax»ga o‘xshagan mahalliy yetakchi kompaniyalar deysizmi, barcha-barchasi bor. Ataylab sanab chiqdim, 11ta kompaniya RFPL bilan hamkorlik qilarkan. Orasida aviakompaniyalar ham mavjud. Mana buni professionallik desa bo‘ladi!
Endi bir o‘ylab ko‘ring, shunday baquvvat hamkorlarga ega tashkilot faqat klublardan yig‘iladigan badal puliga qarab qolishi mumkinmi? Hali biz Ispaniya La-ligasi yoki Germaniya Bundesligasi haqida gaplashmadik. Ularning har biri qanday pul ishlashni juda yaxshi biladi va lozim bo‘lganda klublarga o‘zi yordam berishi mumkin.
Bizda-chi?
BIZDA
PFL kelasi yildan e’tiboran oliy ligani Superliga, birinchi ligani esa Pro-liga deb atashga qaror qildi. Ammo nom o‘zgargani bilan yana hammasi avvalgidek qolib ketmasmikan?
Hozir o‘zbek futbolida vaziyat shundayki, klublar o‘zaro til biriktirib, alohida chempionat tashkil etib olsa, PFL moliyaviy jihatdan hech qanday bosim o‘tkaza olmaydi. To‘g‘ri, bu chempionat rasmiy maqomga ega bo‘lmasligi mumkin, ammo yirik miqdordagi badal pulini to‘lay olmagan jamoa qayerdadir futbol o‘ynashi lozim-ku, shunday emasmi?
Mayli, bu chempionatda g‘olib chiqqan jamoa Osiyo Chempionlar Ligasiga yo‘l olmasin, ammo tomoshabin to‘plash bo‘yicha Superliga g‘olibidan o‘tib ketmasa, nima desangiz deng.
Oliy ligada chempionlikka erishgan «Lokomotiv»ning o‘yiniga bu yil qancha muxlis keldi? Ishonavering, agar «Neftchi» yoki «Dinamo» qandaydir havaskorlar musobaqasida g‘olib chiqsa, stadionga ishqiboz sig‘may ketadi. Yana ham bu arenalar sig‘imi «Lokomotiv»nikidan bir necha barobar ko‘p...
Men bu bilan klublarni alohida musobaqa tashkil etishga chaqirmoqchi emasman. Shunchaki, ular bo‘lmasa PFL ham hech narsaga arzimaydigan tashkilotga aylanib qolishi mumkinligini nazarda tutdim.
Zero Professional futbol ligasi faqat klublardan badal puli yig‘ib oladigan tashkilot, xolos. Yoki qayerdadir adashyapmanmi?
KLUBLAR
DAVOMI
InterFutbol.uz ning Telegram dagi sahifasiga ulaning – eng so‘nggi yangiliklar, qiziqarli bloglar va tahliliy materiallar endi bir to‘plamda.
Ҳасанали ота
Фурқат Қурбонов
Холис таҳлилчи блоги
Жалолиддин Қобилжонов
Яҳёхўжа Улуғхўжаев
Сафарали Сиддиқов
«InterFutbol» газетаси
Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги
Маъмуржон Ибрагимов
Қаҳрамон Асланов
Шуҳрат Шокиржонов
Шерзод Ражабов
