Kay Xaversning transferi nafaqat "Arsenal" uchun, balki butun Premyer-liga uchun o‘tgan mavsum oralig‘idagi eng yomon transferlardan biri hisoblanadi. Ko‘pgina ekspertlar "kanonirlar" bosh murabbiyi Mikel Artetani deyarli hech narsa ko‘rsatmaydigan nemisga haddan tashqari ishongani uchun tanqid qilishadi. Unga esa ishonib bo‘lmaydi, chunki “kanonirlar” 24 yoshli yarim himoyachi uchun “Chelsi”ga 75 million yevro to‘lashdi. Premyer-ligani yaxshi biladigan futbolchi hozir "Arsenal" uchun turtki bo‘lishi kerak edi, ammo bu hali sodir bo‘lmayapti.
Haversning katta futboldagi yo‘li "Bayer"dan boshlangan. 2016/17 yilgi mavsumda Kay "dorichilar"ning asosiy tarkibida debyut qildi, Bundesliganing 23ta uchrashuvida 4ta gol urdi va 6ta golli uzatmani amalga oshirdi. Har yili yarim himoyachi ko‘proq o‘yin vaqti oldi va o‘z faoliyatini yaxshiladi. 2018/19 yilgi mavsumda nemis futbolchisi Bundesliganing 34 uchrashuvida 17 ta gol urgan va 4 ta golli uzatmani amalga oshirdi. Navbatdagi mavsum ham gol+pas tizimi (30ta o‘yinda 12+6) bo‘yicha muvaffaqiyatli o‘tdi.
Havers katta yutuqlarga erishdi, shuning uchun uning top-klubga o‘tishi vaqt masalasi edi. 2020 yilning yozida uning uchun "Chelsi" kurashga qo‘shildi. Keyin "ko‘klar" jiddiy transfer kampaniyasini olib borishdi, yangi o‘yinchilar uchun katta mablag‘ sarflashdi. Kay ularga 80 million yevroga tushdi. Yarim himoyachining London klubidagi birinchi mavsumi umuman olganda yaxshi o‘tdi - Premyer-liganing 27ta o‘yinida 4ta gol va 3ta golli uzatma, ikkinchisi esa undan ham yaxshiroq edi (8+3). Ammo nemis futbolchini «Chelsi»da yetakchi rol o‘ynadi, deb aytish mumkin emas, garchi u yetarlicha o‘yin vaqti olgan bo‘lsa-da.
Haversning "Chelsi"dagi asosiy yutug‘i Chempionlar Ligasi finalida "Manchester Siti"ga qarshi o‘yindagi g‘alaba goli bo‘ldi. Kay "Stemford Bridj"da unchalik esda qolarli emas edi, shuning uchun "ko‘klar" uni hatto to‘g‘ridan-to‘g‘ri raqibga sotish haqida uzoq o‘ylamadilar. "Arsenal" yarim himoyachi uchun 75 million yevro taklif qildi - bu "Chelsi" uning uchun "Bayer"ga to‘lagan puldan atigi 5 millionga kam degani. Yaxshi taklifni inobatga olgan "ko‘klar" futbolchini qo‘yib yubordi.
Aytish mumkinki, «Chelsi» Haversdan eng yaxshi o‘yinchilarni oldi. Kay ba’zan gol urdi, biroq jamoaga ko‘proq narsani bera olmadi. Nemis futbolchisi markaz hujumchisi sifatida unchalik yaxshi emas edi, ko‘p imkoniyatlarni boy berdi va "Chelsi"da allaqachon yetarlicha ko‘p qirrali yarim himoyachilar bor. "Ko‘klar" Koul Palmer va undan oldinroq Kristofer Nkunku bilan shartnoma imzoladilar. Endi bu o‘yinchilarning har biri Kayga qaraganda qiziqarliroq va kuchliroq ko‘rinardi. Angliyada u formasini yo‘qotmagan bo‘lishi mumkin, lekin u Leverkuzenda ko‘rsatgan o‘yinlaridan ancha yiroq edi. Shuning uchun "Arsenal"ga o‘tish yaxshi imkoniyatga o‘xshardi.
Arteta Xavers bilan shartnoma imzolamoqchi edi. Mutaxassis Kayning turli pozisiyalarda ishlatilishi mumkin bo‘lgan ko‘p qirraliligi haqida ishtiyoq bilan gapirdi. Nazariy jihatdan, bu haqiqat. Nemis futbolchisi uchun hujumda, oldingi safda o‘ynash unchalik qulay emas, garchi ispaniyalik uni mavsum boshida astoydil o‘sha yerga qo‘ygan bo‘lsa-da. Havers hujumchi ortida yoki undan ham pastroqda, maydon markaziga yaqinroqda o‘ynash uchun qulayroq futbolchi hisoblanadi. Kay haqiqatan ham ko‘p qirrali yarim himoyachi, ammo yana bir jihati shundaki, uning "Arsenal"da aniq pozisiyasi yo‘q. "Bayer"da u hujumkor yarim himoyachi edi, "Chelsi"da esa nemis futbolchisi markaziy hujumchi sifatida o‘ynadi va uning hozir "kanonirlar" safida qaysi pozisiyada ekanligi umuman noma’lum.
Aftidan, Arteta Haversning ko‘p qirraliligiga shunchalik ishonadiki, u hali ham unga o‘ziga xos pozisiya topa olmayapti. Murabbiy mantig‘iga ko‘ra, Kay hujumda ham, hujumchi ostida ham, maydon markazida ham birdek mohir bo‘lishi kerak. Germaniya terma jamoasi ham undan qanot himoyachisi sifatida foydalanmoqda. Muammo shundaki, o‘yinchi barqaror bo‘lishi uchun ma’lum bir pozisiyaga ega bo‘lishi kerak va "Arsenal"da bunday holat yo‘q. Ko‘pgina hollarda, Kay tayanch futbolchisi kerak bo‘lganda ishlatiladi. Bu bir necha marta ishlashi mumkin, lekin har doim ham emas. Ba’zida futbolchining aynan nima qilish kerakligini tushunmay, maydonda adashib qolgani oddiy ko‘z bilan seziladi.
Havers dastlab Granit Jaka o‘rnini egallashi kutilgandi. Ya’ni hujumkor rolda markaziy yarim himoyachi bo‘ladi. Shveysariyalik esa faqat so‘nggi mavsumidagina shunday o‘ynadi, ammo u juda yaxshi o‘ynadi. Kay, nazariy jihatdan, ko‘proq harakatchan, faol va o‘tkirroq bo‘lishi kerak. Undan vaziyatlarni tugatishidan ko‘ra hujumlarni rivojlantirishi kutilgan edi, chunki u buni eng yaxshi tarzda bajargan. Lekin nimadir noto‘g‘ri ketdi. Nemis jamoasining hujumlarida ishtirok etadi, ammo uning "kanonirlar" muvaffaqiyatiga qo‘shgan hissasini jiddiy deb hisoblash qiyin.
Premyer-ligada bu mavsumda Havers 90 daqiqada o‘rtacha 50,25 marta to‘pga tepdi, 36 ta uzatmani amalga oshirdi va 1,27 ta golli vaziyatlar yaratdi. Bu barcha ko‘rsatkichlar bo‘yicha u o‘tgan yilgi Jakadan qolishmaydi. Nemisning afzalliklaridan biri uning bo‘yi bo‘lib, buning tufayli u har bir uchrashuvda o‘rtacha 6 marta havodagi kurashlarda g‘alaba qozonadi. Bu yaxshi ko‘rsatkich, lekin har doim ham jamoa uchun foydali natija bo‘lavermaydi. Yarim himoyachi har bir o‘yinda o‘rtacha 1,59 ta zarba yo‘llaydi, bu ham ko‘p emas.
Haversning yomon o‘yinlari uchun javobgarlikning bir qismi Arteta zimmasiga tushadi. Agar murabbiy haqiqatan ham sifatli o‘yinchi olishni istasa va rahbariyatdan transfer uchun katta summa talab qilsa, u Kaydan iloji boricha samarali foydalanish haqida aniq tasavvurga ega bo‘lishi kerak. Ispaniyalik murabbiy bu savolga javobni bilmaganga o‘xshaydi. Aslida, bu mavsumda jamoa haqida ko‘p savollar bor, jumladan Havers haqida. Nemisning transferini muvaffaqiyatsiz deb atashga hali erta, ammo jamoani qanday qilib kuchaytirishni murabbiy ham, futbolchining o‘zi ham tushunmasa, bu jiddiy muammolarni keltirib chiqaradi.
Ҳасанали ота
Фурқат Қурбонов
Холис таҳлилчи блоги
Жалолиддин Қобилжонов
Яҳёхўжа Улуғхўжаев
Сафарали Сиддиқов
«InterFutbol» газетаси
Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги
Маъмуржон Ибрагимов
Қаҳрамон Асланов
Шуҳрат Шокиржонов
Шерзод Ражабов
