Qalqonlar futbolchilarning oyoqlarini himoya qilishning universal vositasi hisoblanadi. Lekin ular og‘riqdan qochishga yordam bermaydi. Shu bilan birga, o‘yinchilarning o‘zlari ba’zan ongli ravishda standart o‘lchamlar emas, balki kichikroq variantlari bo‘lgan qalqonlarni olishadi.
Qalqonlar oyoqlarni qanday himoya qiladi: FIFA tibbiyot bo‘limi bilan birgalikda bu masalani 28 yil oldin o‘rganib chiqqandi.
1994 yilda FIFA tibbiyot va ilmiy bo‘limlar bilan birgalikda o‘yin jarohatlari bo‘yicha tadqiqot o‘tkazdi. O‘yin davomida to‘qnashuvlarda alohida zarar toifasi hisobga olindi. Alohida pastki toifa – oyoqning pastki qismi jarohatlari. Bu yerda tashkilot qalqonlardan foydalanishni ta’kidladi.
Mana asosiy jihatlar:
O‘yinchi jarohatlarining taxminan 82,9% oyoqning pastki qismida sodir bo‘ladi;
Noxush oqibatlarning oldini olish uchun qalqonlar kerak. Aksariyat hollarda ular og‘riqdan qutqarmaydi. Bunday holda, og‘riqni muzlatish yoki muz kompresslari bilan blokirovka qilish mumkin. Ammo qalqonsiz to‘qnashuvlarning katta qismi katta zarar bilan yakunlanadi;
Shitlarning ilmiy izohi kinetik energiyani yo‘qotish va bir o‘yinchining boshqa o‘yinchining oyog‘iga zarbasi kuchini kamaytirishdir.
1990 yilgacha qalqonlarni kiyish ixtiyoriy edi. O‘shandan beri FIFA himoya vositasini har bir o‘yinchi libosining rasmiy va majburiy qismi sifatida tan oldi. Tashkilot, shuningdek, firmalardan rezina, plastmassa, uglerod tolasidan qalqon yasashni talab qildi. Vaqt o‘tishi bilan polipropilen ishlab chiqaruvchilarning qalqonlari uchun eng mashhur materialga aylandi. Birinchidan, u juda chidamli. Ikkinchidan, juda arzon. Uchinchidan esa yengilligi tufayli futbolchilar uchun qulay.
Dastlab yozilgan va bugungi kungacha amalda bo‘lgan qoidalarga ko‘ra, qalqonlarning maksimal hajmi oyoqning pastki qismi o‘lchamidan oshmasligi kerak. Zepp Blatter FIFAning tibbiy tadqiqoti paydo bo‘lganidan 4 yil o‘tib shunday dedi:
“Men hamkasblarimning dalillariga qo‘shilaman. Bu dalillarga shubha qilishning ma’nosi yo‘q. Ko‘pincha jarohatlar shit bo‘lgan joyda yuzaga keladi. Oyoqning qolgan qismini qoplaydigan himoya yaratishning hojati yo‘q”.
Nima uchun ba’zi o‘yinchilar oddiy shitlardan, boshqalari esa kichiklaridan foydalanadilar?
Futbolchilarning ikki turi mavjud. Birinchi:
Ikkinchi:
Nima uchun bunday bo‘lganini tushuntirish juda oddiy. Kichkina shitlar bilan o‘ynash qulayroq - ularda driblingga o‘tish osonroq, yugurish osonroq va tezroq bo‘ladi. Futbolchilarni paypoq ostiga mahkamlash uchun ko‘p lenta kerak emas. Ammo yana bir tushuntirish bor – kichkina shitlar chiroyli.
Jek Grilish kichik shitlar haqida shunday degan edi: "Menga kichik qalqonlar yoqadi, uning yordamida siz mening mushaklarimni yaxshiroq ko‘rishingiz mumkin. Bu albatta hazil. Katta shitlarni qanday qilib mahkamlashimdan qat’i nazar, ular oyoqda noqulayliklar tug‘diradi”.
Maydonga shitlarsiz tushish mumkin emas. Bu IFAB texnik reglamentining 4.2-bandi bilan tartibga solinadi.
Odatda, hakam va uning yordamchilari tribuna ostidagi xonada o‘yin oldidan o‘yinchilarni tekshirishadi. Birorta futbolchi maydonda qalqonlarsiz o‘ynay olmaydi. Xuddi shu narsa zaxiradan maydonga tushadigan o‘yinchilarga ham tegishli - faqat ular zaxira hakami tomonidan tekshiriladi.
Albatta, ba’zida istisnolar mavjud. “Vest Xem” va “Liverpul” o‘rtasidagi so‘nggi o‘yinda Said Benrahma zaxiradan maydonga tushdi va shitlarsiz o‘ynadi. Hozircha FA unga hech qanday jazo qo‘llamadi.
Ҳасанали ота
Фурқат Қурбонов
Холис таҳлилчи блоги
Жалолиддин Қобилжонов
Яҳёхўжа Улуғхўжаев
Сафарали Сиддиқов
«InterFutbol» газетаси
Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги
Маъмуржон Ибрагимов
Қаҳрамон Асланов
Шуҳрат Шокиржонов
Шерзод Ражабов
