Aksariyat muxlislar uchun Abel Shavyer Yevro-2000 doirasidagi Fransiya-Portugaliya uchrashuvi tufayli esda qolgan. Ammo bu futbolchi ungacha ham yaxshigina mashhurlikka ega edi.
Abel Shavyer 1975 yilgacha Portugaliya mustamlakasi bo‘lgan Mozambikda (Nampula shahri) tug‘ilgan. Mamlakatda metropolga qarshi norozilik namoyishlari boshlanganida, Abel oilasi Lissabonga ko‘chib o‘tdi.
U yerda bolaligidan futbolga mehr qo‘ygan Shavyer “Lissabon Sporting” akademiyasiga o‘qishga kirishga muvaffaq bo‘ldi. To‘g‘ri, 15 yoshida u Amadoraning “Estrela” klubi maktabiga ko‘chib o‘tishi kerak edi.
17 yoshida Shavyer “Estrela” tarkibida debyut qildi. Keyin klub Portugaliya chempionatining yuqori divizionidan tushib ketdi, ammo bu Shavyer uchun imkoniyat edi. Bir qancha yetakchi futbolchilar ketganidan keyin yosh futbolchi jamoa tarkibidan joy oldi. Shavyer ham himoya markazida, ham o‘ng chiziqda o‘ynadi va tezda o‘zini ko‘rsata oldi.
1992-1993 yilgi mavsumda “Estrela” Portugaliya Segundasini yutadi, Shavyer esa “Benfika”dan taklif oladi. Birinchi mavsumda Abel mamlakat chempioniga aylanadi va Portugaliya terma jamoasiga chaqiruv oldi. Mamlakatning yetakchi klubining asosiy futbolchisii, unvonlar uchun kurashadigan, Yevropa musobaqalarida o‘ynaydigan joy. Yosh futbolchiga yana nima kerak? Ammo Abel boshqacha fikrda edi.
U “Bari” bilan shartnoma imzolab, o‘sha paytdagi dunyoning eng kuchli ligasi A Seriyasiga yo‘l oldi. Tajriba omadsiz chiqdi – Shavyer tarkibda mustahkam o‘rin egallay olmadi, bor-yo‘g‘i 8 ta o‘yin o‘tkazdi, “Bari” esa Italiya elit divizionini tark etdi.
Ispaniyada Shavyer doimiy o‘yin amaliyotiga ega edi, ammo uning yangi klubi“Ovedo” elitada qolish uchun kurashdi va 1997-1998 yillar mavsumida u bu kurashda mag‘lub bo‘lib, Segundaga tushib ketdi. Va portugaliyalik Gollandiya chempionatiga yo‘l oldi, lekin “PSV” uchun atigi bir mavsum o‘ynadi va yigirma o‘yin o‘tkazdi.
“Everton”da Shavyerning faoliyati yana yuqoriga qarab rivojlana boshladi. U asosiy tarkibdan joy oldi, yana terma jamoaga chaqirila boshlandi. 2002 yil yanvar oyida esa Shavyer Liverpulning boshqa klubiga o‘tishga qaror qildi.
Portugaliyalikning “Liverpul”dagi debyuti omadli bo‘lib chiqdi. 26-tur doirasidagi “Ipsvich Taun”ga qarshi safar uchrashuvida Shavyer 16-daqiqada hisobni ochdi va “Liverpul” 6:0 hisobida g‘alaba qozondi.
Ammo Shavyer “qizillar” tarkibida o‘z o‘rniga ega bo‘la olmadi. Yil davomida u bor-yo‘g‘i 19 ta o‘yin o‘tkazgan va 2003 yilning yanvarida “Galatasaroy”ga ijaraga berilgan.
Umuman olganda, Abel Shavyerning faoliyatini shu bilan yakunlangan deb hisoblash mumkin, u sanab o‘tilgan klublarning birortasida o‘zini ko‘rsatmagan. “Midlsbro”da o‘ynab yurgan paytida esa Shavyerning qonida doping topilgan. Himoyachi 18 oylik diskvalifikasiya oldi, keyinchalik bu muddat bir yilga qisqartirildi.
Taqiqni o‘tab bo‘lgach, Shavyer AQSHga jo‘nab ketdi va u yerda "Los-Anjeles Gelaksi"da Devid Bekxem bilan maydonga tushdi. Biroq, bu uzoq davom etmadi. Bosh murabbiy Ruud Gullit bilan janjallashib qolgan portugaliyalik ekssentrik futbolchi faoliyatini yakunlashga qaror qildi.
Portugaliya terma jamoasi
1993-2002 yillar
Abel Shavyer 10 yil davomida Portugaliya terma jamoasiga chaqirilgan (vaqti-vaqti bilan), ammo buning uchun bor-yo‘g‘i 20ta o‘yin o‘tkazgan. 90 yillarda portugaliyalik jahon chempionatlarida ishtirok eta olmadi va Shavyer Yevro-1996 uchun qaydnomaga kirmadi.
Uning uchun terma jamoadagi birinchi yirik turnir 2000 yilgi Yevropa chempionati bo‘lgan. Abel u yerda bor-yo‘g‘i ikkita o‘yin o‘tkazdi, lekin u butun dunyo bo‘ylab muxlislar tomonidan eslab turildi va hech qanday holatda o‘zining ekstravagant ko‘rinishi bilan.
Yarim final Fransiya – Portugaliya uchrashuvining asosiy vaqtining so‘nggi soniyalarida Luish Figuning xizmatidan so‘ng Shavyer boshi bilan ajoyib zarba berdi, biroq Fabiyen Bartez jamoasini qutqarib qolishga muvaffaq bo‘ldi. Qo‘shimcha vaqtda esa uchrashuv taqdirini hal qilgan noaniq epizod yuzaga keldi.
2002 yilgi jahon chempionatida Portugaliya terma jamoasi guruhdan chiqa olmadi. Abel Shavyer faqat bir marta maydonga tushib, Janubiy Koreya terma jamoasi bilan o‘yinda zaxiradan maydonga tushdi. Jahon chempionatidan so‘ng darhol Shavyer terma jamoadagi faoliyatini yakunlaganini e’lon qildi.
Ҳасанали ота
Фурқат Қурбонов
Холис таҳлилчи блоги
Жалолиддин Қобилжонов
Яҳёхўжа Улуғхўжаев
Сафарали Сиддиқов
«InterFutbol» газетаси
Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги
Маъмуржон Ибрагимов
Қаҳрамон Асланов
Шуҳрат Шокиржонов
Шерзод Ражабов
