Samarqandlik muxlisimiz Alisher Egamberdiyev dunyoqarashi va qiziqish doirasi kengligi bilan ajralib turadi. U bizdan yozilishi rejalashtirilayotgan mulohazalar mavzusini avvaldan so‘raydi. So‘rash asnosida «Albatta, sir bo‘lmasa», deyishni ham unutmaydi. Bu safar xuddi shunday bo‘ldi.
U so‘radi, biz aytdik. «Tahririyat - bir oila. Yozilajak maqola - uning siri»,-dedik, ammo muxlis ra’yini qaytarmadik. To‘g‘ri, har bir oilada chetga chiqarilmaydigan muammo yoki sir bo‘ladi. Ammo yozilajak maqola mavzusi bu doiraga kirmaydi...
Xullas, xorij klublariga yo‘l olayotgan vakillarimiz soni ortib borayotgani, bu jarayonning milliy chempionatimiz saviyasi, futbolimiz taraqqiyotiga ijobiy yoki salbiy ta’siri masalasini navbatdagi maqola mavzusi sifatida belgilagandik. Alisherga shu xususda so‘zladik. Mavzu unga ham ma’qul tushdi. Afsuski, keyinroq bu reja biroz ortga surildi. Axir vaziyatlar doim ham rejalarga bo‘ysunavermaydi. Xususan, bizning rejalarimizni boshqa muxlislarning talab-istaklari, savollari o‘zgartirib yubordi.
Gap shundaki, o‘tgan shanba oqshomi bir guruh muxlislar bizdan birdaniga «Tanqid o‘zi nima? Ishlagan tanqid qilinadimi yoki ishlamagan?»-deb so‘rab qolishdi. Savol zamiridagi sha’mani, muxlislar ilgari surgan maqsad-muddaoni darhol angladik. «Obbo, ayrimlar xunobini oshirmaslik uchun shu mavzuni qancha nari sursak, u aksiga olib, qog‘oz-ruchkaga yopishaverarkan-da» qabilidagi mulohaza xayolimizdan o‘tdi. Muxlislar qarshisida uzoq sukut saqlash noqulay. Javob bermaslik kasb etikasi, gazeta sha’niga to‘g‘ri kelmaydi. Shu bois, muxlislar bilan astoydil suhbatlashdik:
Biz savolni bu tarzda qo‘ymasdik. Chunki o‘z vazifasini to‘laqonli bajarayotgan kishi tanqid ostiga olinmaydi. Aksincha, alohida rag‘batlantiriladi, mukofotlanadi. Rio-2016 chempionlari va sovrindorlarini yaxshi ishtiroklari, ya’ni sifatli ishlaganlari uchun tanqid qilish mantiqqa nechog‘li muvofiq? Bu to‘g‘rida o‘ylashning o‘zi kulguli. Kimki tanqid qilinyaptimi va salbiy qarashlar ommaviy tus olyaptimi, demak, u o‘z vazifasini ko‘ngildagidek uddalamayapti. Ha, uning ishlayotgani, jon kuydirayotganini barcha biladi.
Biroq tanqid ostiga olinayotgan mutaxassisning ishi talab darajasida hisoblanmaydi, baribir. Prezident Shavkat Mirziyoyevning yaqinda chop etilgan kitobida tanqid ruhi ustuvor. Lekin asarda tanqid tig‘i yaxshi ishlayotganlarga nisbatan qaratilmagan. Hozirgi kunda garchi ishlayotgan, harakat qilayotgan bo‘lsada, o‘z vazifasini talab darajasida uddalamayotgan mansabdorlar tanqid ostiga olinmoqda, vazifasidan ozod etilmoqda.
Shu o‘rinda «Mevali daraxtga tosh otiladi» qabilidagi xulosalarga ham qisqacha izoh bersak. Harqalay, aqlli kishi mevali daraxtga tosh otmaydi. Umuman, tosh otishni oqlash o‘rinsiz. Buni «Ishlagan tanqid qilinadi» ma’nosida tushunadiganlar adashadilar. Mevali daraxtga tosh otilmaydi. Aksincha, uning haqiga tahsin o‘qib, hosilidan foydalaniladi.
Muxlislar «Terma jamoa siz uchun, avvalo, qaysi jihati bilan muhim?»-deya fikrimiz bilan qiziqishdi. Vaziyatni yumshatish maqsadida bir mashhur rivoyatni sal o‘zgartirib aytdik. Deylik, terma jamoa natijasini «1» raqami bilan belgilaylik. Uning tajovuzkor va «pressing»ga asoslangan o‘yin uslubi muhim. Shuning uchun «1»ning yoniga «0» yozamiz. Biz terma jamoamiz intellektual futbol namoyish etishini ham istaymiz. Shuni nazarda tutib, birinchi «0» yoniga ikkinchisini qo‘shamiz. Muxlis sifatida futbolchilarimizning insoniy sifatlari ham biz uchun qadrli. Xullas, ikkinchi «0» yoniga uchinchisini yozsak arziydi. Yuqoridagilarni matematik usulda quyidagicha ifodalash mumkin:
Natija - 1 O‘yin uslubi - 10 Intellektual futbol - 100 Insoniy sifatlar - 1000
Agar mavjud ifodadan «1» o‘chirib tashlansa, nima qoladi? «0»lar! O‘sha «0»lar biror muxlisni qiziqtirmaydi. Terma jamoamizning biz uchun muhim jihatini shunday tushungan ma’qul.
- Bosh murabbiy qaysi holatda futbolchilarga jiddiy e’tiroz bildirmaydi? Bu - muxlislarni qiynayotgan keyingi og‘riqli savol. Bunisini ham javobsiz qoldirmadik, albatta. Barchaga ayonki, yorqin natija ko‘rsatayotgan, ishonarli tarzda yirik hisobda g‘alaba qozonayotgan jamoa futbolchilariga jiddiy e’tiroz bildirilmaydi. «Kambek»lardan keyin esa qutlov ketidan hattoki, g‘olib jamoa ham tanqid ostiga olinishi tabiiy hol. Shu ma’noda terma jamoamiz a’zolariga jiddiy e’tiroz yo‘qligi g‘alati.
Demak, ayb futbolchilarda emas. Agar mazkur mulohazada jon bor, deb hisoblasak, u holda bosh murabbiy o‘zini-o‘zi tanqid qilish yo‘lidan borishi, muxlislar e’tirozlarini chidam bilan tinglashi darkor. Bizningcha, o‘z ishini qoyillatib qo‘ygan kishigina tanqiddan qo‘rqmaydi. Qarangki, Yurgen Kloppdek murabbiy tanqiddan, iste’fo xavfidan cho‘chimoqda. «Liverpul» bu safar «Xall Siti»dan yengilgach, nemis mutaxassisi jamoasi namoyish etgan o‘yinni keskin qoraladi. Holbuki, «Liverpul» uncha yomon o‘ynamadi. Faqat jamoa chekinishga imkoni qolmagan «Xall Siti»ni yengolmadi.
Bizning murabbiylar agar Yurgen Klopp o‘rnida bo‘lishganida, balki vaziyatni odatiy mazmunda izohlashardi va futbolchilar sha’niga e’tirozlar yog‘ilmasdi. Germaniyalik murabbiy esa bu yo‘ldan bormadi, aniqrog‘i, futbol adolatiga qarshi chiqishni o‘ziga ep ko‘rmadi. Yevrofutbolda murabbiylar o‘zlari va muxlislar o‘rtasidagi muvozanatni shu yo‘sinda saqlashadi. Ular uchun muxlislar ham jamoaning tarkibiy qismi va bir oila a’zolaridir. Vatanni, oilani, jamoani tashqarida turib sevish qiyin. Yutuqlar va muammolarni birgalikda baham ko‘rishgina maqsadlarni ulkanlashtiradi, g‘alaba va natija vaziyatini yetiltiradi.
Ҳасанали ота
Фурқат Қурбонов
Холис таҳлилчи блоги
Жалолиддин Қобилжонов
Яҳёхўжа Улуғхўжаев
Сафарали Сиддиқов
«InterFutbol» газетаси
Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги
Маъмуржон Ибрагимов
